W skrócie: matatabi (Actinidia polygama, po angielsku silver vine) to azjatycka roślina spokrewniona z kiwi. Jej suszone owoce i gałązki działają na koty podobnie jak kocimiętka, ale reaguje na nie więcej kotów - w badaniu na 100 kotach około 8 na 10. Kot ociera się, tarza, liże i gryzie zabawkę przez kilka do kilkunastu minut, a potem się uspokaja. To bezpieczne i nie uzależnia.
Jeśli widziałeś kiedyś kota, który ociera się o sznurek, gryzie go i tarza się obok jak w transie - najpewniej miał kontakt z matatabi. Poniżej wyjaśniamy, co to za roślina, co dokładnie robi kotu i jak podawać ją z głową.
Co to jest matatabi?
Matatabi to pnącze z rodziny aktinidiowatych, czyli tej samej, do której należy kiwi. Rośnie w górach Japonii i Chin. W Japonii od dawna znane jest jako "kocia roślina" - samo słowo matatabi kojarzy się tam z kotami tak, jak u nas kocimiętka.
W sklepach zoologicznych spotkasz ją najczęściej jako:
- suszone owoce (to właśnie "owoce matatabi" - małe, pomarszczone kulki, często całe albo zmielone),
- patyczki z gałązek do gryzienia,
- proszek do posypania drapaka lub legowiska,
- zabawki z owocem w środku albo przywiązanym do sznurka.
Surowego, świeżego owocu poza Azją praktycznie się nie kupi i nie jest potrzebny.
Co robi kotom matatabi?
Typowa reakcja wygląda tak:
- kot wącha, liże i gryzie zabawkę,
- ociera się o nią policzkami i głową,
- przewraca się na grzbiet i tarza,
- czasem krótko "szaleje" po mieszkaniu albo głośniej mruczy.
Trwa to zwykle od kilku do kilkunastu minut. Potem kot traci zainteresowanie i często idzie spać. Po jakimś czasie (zwykle po godzinie lub dwóch) znowu może zareagować.
Dlaczego koty tak reagują? Co odkryli naukowcy
Japońscy badacze (Uenoyama i współpracownicy, Science Advances, 2021) ustalili, że za reakcję odpowiada głównie związek o nazwie nepetalaktol z liści i owoców matatabi. Po jego powąchaniu kotom rośnie poziom beta-endorfin - naturalnych substancji "nagrody" w mózgu. Kiedy naukowcy zablokowali receptory, na które działają endorfiny, koty przestawały się ocierać.
Najciekawsze jest to, po co kotom to ocieranie. Wcierając nepetalaktol w sierść na głowie i pyszczku, kot zyskuje naturalny środek odstraszający komary - w doświadczeniach komary rzadziej siadały na kotach, które się "natarły". Prawdopodobnie to dlatego koty w ogóle mają taki odruch. Dla kota domowego to po prostu przyjemna zabawa.
Matatabi a kocimiętka - która działa lepiej?
W badaniu Bol i współpracowników (BMC Veterinary Research, 2017) sprawdzono 100 kotów domowych:
| Roślina | Ile kotów zareagowało |
|---|---|
| Matatabi (silver vine) | ok. 79% |
| Kocimiętka | ok. 68% |
| Suchodrzew tatarski | ok. 53% |
| Kozłek lekarski (waleriana) | ok. 47% |
Co ważne: około 7 na 10 kotów, które nie reagowały na kocimiętkę, zareagowało na matatabi. Jeśli więc Twój kot "nie reaguje na nic", matatabi warto spróbować jako pierwszej.
Na kocimiętkę i matatabi działają podobne związki, więc wiele kotów reaguje na obie - ale zwykle silniej na jedną z nich.
Jak podawać matatabi bezpiecznie?
- Zacznij od małej ilości. Jedna zabawka albo szczypta proszku wystarczy.
- Połóż ją na podłodze i obserwuj z boku. Nie podtykaj kotu pod nos - niech sam podejdzie.
- Podawaj 2-3 razy w tygodniu, nie codziennie. Przy codziennym kontakcie reakcja z czasem słabnie.
- Przy kilku kotach daj każdemu osobną zabawkę. Pobudzone koty czasem zaczynają się przepychać.
- Patyczki i owoce podawaj pod okiem. Pogryzione kawałki gałązki zabierz, gdy się rozwarstwią.
Najwygodniejsza jest zabawka - na przykład sznurek z owocem actinidii. Kot może go gryźć i przytulać, a Ty nie masz w domu sypkiego proszku.
Do czego matatabi przydaje się na co dzień?
- Znudzony kot: zabawka z matatabi działa jak "reset", gdy stare zabawki przestały ciekawić. Więcej pomysłów znajdziesz we wpisie o zabawach z kotem w domu.
- Nowy drapak lub legowisko: potrzyj go zabawką albo posyp szczyptą proszku - kot chętniej go sprawdzi.
- Kot sam w domu: zostaw zabawkę przed wyjściem, żeby miał zajęcie na pierwsze minuty. Zobacz też jak zająć kota, gdy jesteś w pracy.
- Wieczorna zabawa: kot, który się wyszaleje, często spokojniej śpi w nocy.
Najczęstsze pytania
Matatabi - co to jest w jednym zdaniu?
To suszone owoce lub gałązki azjatyckiej rośliny spokrewnionej z kiwi, które działają na koty podobnie jak kocimiętka, ale na więcej kotów.
Co robi kotom matatabi?
Wywołuje krótką, przyjemną reakcję: ocieranie się, tarzanie, lizanie i gryzienie. Kot dostaje dawkę endorfin, a po kilku-kilkunastu minutach się uspokaja.
Czy matatabi jest bezpieczna dla kota?
Tak. Nie jest uznawana za toksyczną ani uzależniającą. Wystarczy zachować umiar (2-3 razy w tygodniu) i pilnować, żeby kot nie połykał dużych kawałków patyczków.
Czy matatabi działa na kocięta?
Zwykle nie. Kocięta do około 6 miesiąca życia rzadko reagują - wrażliwość pojawia się z wiekiem. Brak reakcji u malucha jest normalny.
Czym są owoce matatabi?
To suszone owoce actinidii. Najsilniej działają owoce zmienione przez owady (tzw. galasy), dlatego w sprzedaży często są pomarszczone i nieregularne. Można je dawać w całości do lizania albo zmielone.
Mój kot nie reaguje na matatabi. Co robić?
Spróbuj za kilka dni i w spokojnej chwili. Część kotów nie reaguje ani na matatabi, ani na kocimiętkę - to kwestia genów, nie choroby. Wtedy lepiej sprawdzą się zabawki ruchowe, np. wędka z piórkiem.
Źródła
- Bol S. i in. (2017). Responsiveness of cats (Felidae) to silver vine (Actinidia polygama), Tatarian honeysuckle (Lonicera tatarica), valerian (Valeriana officinalis) and catnip (Nepeta cataria). BMC Veterinary Research, 13:70.
- Uenoyama R. i in. (2021). The characteristic response of domestic cats to plant iridoids allows them to gain chemical defense against mosquitoes. Science Advances, 7(4).
Może Ci się przydać
Gdy kot już się nacieszy matatabi, do dalszej zabawy przyda się gąsienica z piórkiem do zawieszenia na framudze. Więcej zabawek znajdziesz w kolekcji Zabawki interaktywne dla kota.
